şiirin mola yerleri
Burak Baysal 05/09/2008- Radikal Kitap
Şiir söz konusu olunca pek çok sanat disiplini de ister istemez söze katılıyor. Gerek metinler arası ilişkiler düzleminde gerekse farklı disiplinlerin geçirgenliği bağlamında ortaya ‘melez’ metinler çıktığını söyleyebiliriz. Böyle olduğu için bugün salt ‘saf şiir’den bahsetmenin imkânları ortadan kalkmış görünüyor. Şiiri ortaya çıkaran malzemenin doğasındaki başkalaşım ve çoğalma, şiir üzerine söz alanların sayısını da çoğaltıyor. Şiirin tanımının ‘kendi içinde’ olduğu anlayışı yerini, her şairin kendine mahsus bir şiir tanımına bırakmıştır. İlhan Berk, bunu Türk şiirinde köklü bir geleneğin olmamasıyla, herkesin şiir yazması ve şiir üzerine söz almasıyla açıklar. Buradan bakınca, bizde belli bir dönem (askerde, âşıkken, gurbette vs) hemen herkesin şiire bulaştığı, şiirin bulaşılabilecek, üstünkörü bir uğraş olduğu gerçeği de örneklerle önümüze seriliyor. Günümüz Türk şiiri üzerine konuşurken biz daha çok ‘modern’ şiiri işaret ediyoruz; fakat bugün şiirimizin geleneksel mimari imkânlarıyla (hece, aruz vs) yoluna devam eden, edebiyat çevrelerince ‘dikkate’ alınmayan binlerce insan var. Şiiri bir iç dökme yeri, bir sığınak gibi görenlerin sayısı tarihin hiçbir döneminde az olmadı. Şiir, bu topraklarda, bir kültür taşıyıcısı gibi dilin ovasında işleyip durdu. Bu akışı biraz da şiirin maddi yükünün az olması, fakat psikolojik malzemesinin her daim hazır bulunması sağladı, diyebiliriz. Sadece şiir yazmayıp şiir üzerine görüş de beyan eden insanların çetelesini tutmak oldukça zor bir iş. Çünkü şiir yazan hemen herkesin şiir üzerine söylediği yığınla söz var. Bu yığını, bir yumak gibi çözüp kalıcı, sağlam taraflarını toplayıp derlemek de ayrı bir çaba istiyor.
İki şair; Tozan Alkan ve Şeref Bilsel, bugüne dek –bu oylumda ve bu nitelikte- kimsenin cesaret edemediği bir çalışmayı ortaya çıkardı: “Şairin Günah Defteri”. Bu ismin içerisinde anlam yükleyebileceğimiz pek çok gönderme var. Platon’un devletinden kovulan, Şuara suresinde ‘sapıklık’la itham edilen ve her halükârda ‘muhalif’ bir kimlikle dolaşan ‘şair’in şiir üzerine söyledikleri bir ‘günah defteri’nde konaklayabilir ancak. Türk ve Dünya edebiyatında, geçmişten günümüze dek şiire ve şaire dair söylenmiş çarpıcı sözleri bir araya getiren kitap İkaros Yayınları tarafından okurla buluşturuldu. Kitapta yer alan ifadeler, ‘tanım, saptama’ özellikleri gösteren aforizmalardan oluşuyor. Bu aforizmalardan kimi bir cümle boyutunda kimi ise bir paragraf… ama bütün ifadelerin içinde ‘şiir/şair’ kavramları yer alıyor. Bazı şiirlerin içinde geçen, şiiri tanımlayan dizelere de yer verilmiş. Kitap sadece şairlere ait aforizmalardan oluşmuyor; kimi tanınmış hikâye ve romancıların, filozofların şiir üzerine kısa özlü ifadelerine de yer veriyor. Herkesin ağzında dolaşan fakat kime ait olduğunu bilmediğimiz birçok sözün de gerçek sahibini “Şairin Günah Defteri” sayesinde öğreniyoruz. Bir şair ve şiir tanımları sözlüğü gibi de okunan bu çalışmayı ortaya çıkaran Tozan Alkan ve Şeref Bilsel, başta edebiyat dergilerindeki söyleşiler olmak üzere, dergilerin özel sayılarından, biyografı ve hâtıra kitaplarından, yıllık ve antolojilerden, edebiyat tarihi kitaplarından… yararlanmışlar. Türk şiirinde şiir üzerine bolca aforizma ortaya koymuş bazı isimler kitapta öne çıkıyor. Bunların başında; İlhan Berk, Salah Birsel, Behçet Necatigil, Nâzım Hikmet, Dağlarca, Necip Fazıl geliyor. Sadece şiirle organik bir birlikteliği olanların değil; nitelikli okurların, dil ve edebiyat öğrencilerinin başucunda bulunması gereken, derli toplu bir kaynak niteliğine sahip bir kitap “Şairin Günah Defteri”.
Türk şairleri üzerine etki etmiş yabancı birçok ünlü şarin (Baudelaire, Rilke, Rimbaud, Mallarme, Eluard, Jakob, Goethe, Neruda, Nerval, Nietzsche, Wilde, Hugo, Yesenin, Puşkin, Ritsos, Kavafis, Paund, Eliot vs) özdeyişleri de kitapta okunmayı bekliyor. Hazırlayıcılar, biz “şiirin ne olmadığını” ortaya koymak istedik diyorlar. Evet, bugün şiirin ne olmadığı konusunda algılar netleşmediği için şiir ortamımızda bir kaos yaşanıyor. Herkesin ‘kendi’ şairi olduğu bu ortamda maalesef nitelikli ürünler de dikkat çekmiyor. Özellikle gençler, kendilerinden önce şiir üzerine kafa yoranların tespitlerini okuyarak işe başlarsa şiiri daha fazla ciddiye alıp neyin ‘yeni’ olup olmadığı üzerine bir fikir edinmiş olacaklar. Böylece yeteneğin her şey olmadığı, okumadan yeni ve orijinal metinlerin ortaya konmayacağını da görme şansına sahip olabilirler. Şairin Günah Defteri’nde yerli ve yabancı 635 yazar/şairden birbirinden çarpıcı şiire ilişkin 2002 aforizma yer alıyor. Bunlardan birkaçına tadımlık olarak bakalım: “Bin acı birikse ancak bir şiir doğurur.”(Ahmet Erhan), “Şiir ne duyguyla yazılır, ne düşüncelerle. Şiir içimizdeki doğanın kımıldamasıdır.”(Fazıl Hüsnü Dağlarca), “Gerçek şiir, anlaşılmadan anlatan şiirdir.” (T.S.Eliot), “Şiir, gerçekliğin belirsizleştirilmesidir.” (Octavio Paz), “Şiir, kaybeden kazanıyor oyunudur ve gerçek şair, kazanmak için ölünceye dek kaybetmeyi seçer.”(Jean Paul Sartre), “Şiir, bilinen sözcüklerle bilinmeyen sözler oluşturmaktır.” (Melih Cevdet Anday),..
Tozan Alkan ve Şeref Bilsel’in ortaya koyduğu Şairin Günah Defteri bize, insanın en eski yol arkadaşlarından biri olan ‘şiirin’ tarih içinde uğradığı şairleri, konakladığı yerleri, yakalandığı yeni bakış açılarını göstermesi bakımından oldukça değerli bir kaynak.
ŞAİRİN GÜNAH DEFTERİ
Hazırlayanlar: Tozan Alkan-Şeref Bilsel
İkaros Yayınları
2008, 296 sayfa
